به گزارش پیام آوران معدن و فولاد: بازار شمش آلومینیوم در بورس کالا طی یک سال گذشته از رکود عمیق به رقابت سنگین رسیده است. درحالی‌که سال گذشته بخشی از شمش عرضه‌شده حتی پایین‌تر از قیمت پایه معامله می‌شد، اکنون خریداران برای تامین شمش مورد نیاز خود با رقابت چنددرصدی مواجه هستند.
میانگین قیمت شمش در این مدت حدود ۱۵۴ درصد افزایش یافته و از محدوده ۲۴۳ هزار تومان به حدود ۶۱۷ هزار تومان در هر کیلوگرم رسیده است. رشد نرخ ارز و قیمت جهانی آلومینیوم در کنار کاهش عرضه داخلی، عوامل اصلی این جهش بوده‌اند. با‌این‌حال، بازگشت تدریجی ظرفیت تولید در خلیج فارس می‌تواند در ماه‌های آینده فشار عرضه را افزایش دهد؛ بنابراین پرسش اصلی بازار، دوام رقابت فعلی در بورس کالاست.
از رکود تا رقابت
در یک سال گذشته حدود ۲۸۶ هزار تن شمش به ارزش تقریبی ۱۲۳ همت در بورس کالا معامله شده است. در سال گذشته میانگین موزون قیمت معاملات حدود ۲ درصد پایین‌تر از قیمت پایه قرار داشت. در آن دوره حدود ۳۵ هزار و ۵۰۰تن شمش عرضه شد، اما بخشی از این حجم بدون مشتری باقی ماند. یک سال بعد، یعنی بعد از آغاز جنگ ایران و آمریکا و هدف قرارگرفتن برخی واحد‌های تولید آلومینیوم در منطقه، قیمت معاملات به طور میانگین حدود ۵ درصد بالاتر از قیمت پایه قرار گرفت، کل ۲۹ هزار تن عرضه‌شده به فروش رسید و حجم تقاضا نیز حدود ۲۱ درصد بیشتر از عرضه بود. میانگین قیمت شمش در هفته نخست شهریور سال گذشته حدود ۲۴۳ هزار تومان بود، اما در هفته منتهی به اول مهر ۱۴۰۵ به حدود ۶۱۷ هزار تومان رسید. ارزش معاملات هفتگی نیز از حدود ۱.۵همت به نزدیک ۳.۵همت افزایش یافت، درحالی‌که حجم معاملات رشد مشابهی نداشت؛ بنابراین بخش مهمی از افزایش ارزش معاملات از مسیر رشد قیمت ایجاد شده است.
شرایط فعلی نقطه مقابل اسفند ۱۴۰۴ است. در آن مقطع بیش از ۴۰ هزار تن شمش عرضه شد، اما تنها حدود ۱۲ هزار و ۸۰۰ تن به فروش رسید. در هفته منتهی به ۱۹ اسفند نیز نسبت تقاضا به عرضه به حدود ۰.۱۵ رسید و میانگین قیمت معاملات نزدیک به ۹ درصد پایین‌تر از قیمت پایه قرار گرفت. رکود پایان سال، محدودیت نقدینگی خریداران و افزایش عرضه، فشار زیادی بر بازار وارد کرد.
از اردیبهشت ۱۴۰۵ با کاهش عرضه، رقابت به‌تدریج به معاملات بازگشت. نقطه عطف این تغییر در تیرماه شکل گرفت؛ زمانی که تنها حدود ۸ هزار و ۵۵۰ تن شمش عرضه شد که کمتر از یک‌سوم سطح عرضه در یک ماه معمولی بود. محدودیت‌های برق تابستانی نیز عرضه تولیدکنندگان را تحت فشار قرار داد. از هفته دوم تیر تا پایان شهریور، تمام شمش عرضه‌شده در بورس کالا به فروش رسید. در معاملات ۲۹شهریور، شمش ۹۹.۷۵ درصد ایرالکو حدود ۶ درصد و یکی از عرضه‌های شمش ۹۹.۷ درصد آلومینیوم المهدی بیش از ۱۱ درصد بالاتر از قیمت پایه معامله شد.
رقابت چهار تولیدکننده
ساختار عرضه نیز در شکل‌گیری شرایط فعلی اهمیت دارد. ایرالکو با حدود ۱۰۸ هزار تن، نزدیک به ۳۸ درصد از کل حجم معاملات دوره مورد بررسی را در اختیار داشته است. مجتمع صنایع آلومینیوم جنوب با حدود ۹۳ هزار تن و سهم ۳۳ درصدی در رتبه بعد قرار دارد. آلومینیوم المهدی با حدود ۵۸ هزار تن، ۲۰ درصد معاملات را به خود اختصاص داده و آلومینای ایران نیز با حدود ۲۶ هزار و ۵۰۰تن، نزدیک به ۹ درصد سهم داشته است؛ بنابراین تغییر در برنامه عرضه چند تولیدکننده بزرگ می‌تواند در مدت کوتاهی توازن بازار را تغییر دهد.
حجم عرضه شهریور امسال نسبت به شهریور سال گذشته حدود ۱۸ درصد کاهش پیدا کرده، درحالی‌که تقاضا افت مشابهی نداشته است. در نتیجه رقابت خریداران افزایش یافته و قیمت معاملات از قیمت پایه فاصله گرفته است. از نظر گرید نیز شمش ۹۹.۸ درصد با بیش از ۵۶ درصد از حجم معاملات، سهم اصلی بازار را در اختیار دارد؛ بنابراین تغییر عرضه تولیدکنندگان بزرگ در این گرید می‌تواند بر تصویر کلی معاملات اثر بگذارد.
سهم ارز و بازار جهانی
قیمت آلومینیوم در بورس فلزات لندن در پایان سپتامبر به حدود ۳ هزار و ۲۴۸ دلار در هر تن رسید که نسبت به محدوده ۲ هزار و ۶۰۰ دلار در مدت مشابه سال گذشته حدود ۲۵ درصد افزایش داشته است. با این حال، رشد قیمت جهانی به تنهایی نمی‌تواند افزایش ۱۵۴ درصدی قیمت ریالی شمش را توضیح دهد. افزایش نرخ ارز نیز نقش مهمی در بالا رفتن قیمت پایه داخلی داشته است.
کاهش عرضه داخلی در مرحله بعد قیمت معاملات را بالاتر از قیمت پایه برده است. بازار جهانی آلومینیوم نیز طی ماه‌های گذشته با محدودیت عرضه مواجه بوده است. اختلال در تولید برخی واحد‌های ذوب در خلیج فارس و مشکلات تولید در آفریقا، عرضه فیزیکی را محدود کرده و موجودی انبار‌های بورس فلزات لندن را تحت فشار قرار داده است.
موسسه ING کسری بازار جهانی آلومینیوم در سال ۲۰۲۶ را حدود ۱.۲ میلیون تن برآورد کرده است. در مقابل، نشانه‌هایی از افزایش عرضه جهانی در حال شکل‌گیری است. شرکت EGA در امارات متحده عربی در حال بازگرداندن سلول‌های تولیدی خود به مدار است و انتظار می‌رود روند احیای کامل ظرفیت آن تا سه‌ماهه نخست سال ۲۰۲۷ ادامه پیدا کند. بحرین نیز روند بازگشت تولید را آغاز کرده است. ING انتظار دارد بازگشت ظرفیت‌های خلیج فارس در سال ۲۰۲۷ بازار جهانی آلومینیوم را از کسری به سمت مازاد محدود حرکت دهد.
این تغییر لزوما به معنای سقوط سریع قیمت‌ها نیست. تقاضای آلومینیوم همچنان از خودرو‌های برقی، توسعه شبکه‌های برق، انرژی‌های تجدیدپذیر و مراکز داده حمایت می‌شود و محدودیت دسترسی به برق ارزان نیز توسعه ظرفیت جدید ذوب را دشوار کرده است.
نقطه حساس بورس کالا
اگر قیمت جهانی در سطوح فعلی باقی بماند، نرخ ارز افزایش پیدا کند و عرضه داخلی محدود بماند، رقابت بالاتر از قیمت پایه می‌تواند تا زمستان ادامه پیدا کند. در مقابل، اگر ظرفیت‌های خلیج فارس سریع‌تر از انتظار به مدار بازگردند و تولیدکنندگان داخلی پس از پایان محدودیت‌های برق، عرضه خود را به محدوده ۳۵ تا ۴۰ هزار تن در ماه برسانند، فشار عرضه افزایش خواهد یافت. در چنین شرایطی، تجربه اسفند ۱۴۰۴ می‌تواند دوباره تکرار شود.
در ماه‌های آینده، فقط قیمت جهانی آلومینیوم اهمیت نخواهد داشت. حجم عرضه ماهانه تولیدکنندگان بزرگ و نسبت تقاضا به عرضه در بورس کالا می‌تواند زودتر از سایر شاخص‌ها تغییر فاز بازار را نشان دهد. بازاری که امروز با رقابت خریداران بالاتر از قیمت پایه مواجه است، در صورت بازگشت عرضه به سطوح عادی می‌تواند دوباره با مازاد عرضه روبه‌رو شود. نخستین عرضه‌ای که بدون مشتری باقی بماند، می‌تواند نشانه پایان دوره فعلی رقابت سنگین در بورس کالا باشد.
منبع: دنیای اقتصاد
